18 grudnia Marian Banaś wraz z posłem Tomaszem Rzymkowskim skierowali do Prezydenta RP Karola Nawrockiego pismo, w którym zaapelowali o podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu wzmocnienie ochrony wolności religijnej oraz konstytucyjnej autonomii Kościoła i innych związków wyznaniowych która uniemożliwi na przyszłość nadużycia i prześladowania podobne do tych, jakie władze państwowe realizowały pod pretekstem tzw. pandemii. Pismo zostało tego samego dnia zaprezentowane podczas konferencji prasowej, która odbyła się przed Pałacem Prezydenckim na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie. Dokument został również skierowany do wiadomości przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski abpa Tadeusza Wojdy oraz przewodniczącego KEP w okresie pandemii COVID-19 abpa Stanisława Gądeckiego.
Autorzy pisma wskazali, że w latach 2020–2023, pod pretekstem walki z tzw. pandemią COVID-19, doszło w Polsce do bezprecedensowych naruszeń podstawowych praw obywatelskich, w tym wolności sumienia i religii. Władze publiczne wprowadzały daleko idące ograniczenia dotyczące sprawowania kultu religijnego bez podstaw konstytucyjnych, z pominięciem stanów nadzwyczajnych przewidzianych w Konstytucji RP, Konkordacie oraz bez rzeczywistego dialogu z Kościołem.
W piśmie nawiązano, decyzje dotyczące limitów wiernych w kościołach, zakazów nabożeństw, zamykania cmentarzy oraz ograniczeń w dostępie do posług religijnych miały charakter arbitralny i nieproporcjonalny. Zwrócono uwagę, że Kościół były traktowany w sposób bardziej restrykcyjny niż podmioty komercyjne, w tym wielkopowierzchniowe sklepy, co autorzy uznali za formę faktycznej dyskryminacji pod pretekstem ochrony zdrowia publicznego. Było to przypomnienie słów abpa Stanisława Gądeckiego, który w czasie tzw. pandemii zajął wprost takie stanowisko, gdy eskalacja bezprawnych i niemoralnych działań władz państwowych przekroczyła już wszelkie granice.
Tego samego dnia Marian Banaś był gościem programu prowadzonego przez znanego youtubera Macieja Podstawkę. W trakcie rozmowy odniósł się zarówno do treści zaprezentowanego apelu, jak i do szerszego bilansu działań władz publicznych w okresie obowiązywania nadzwyczajnych ograniczeń pandemicznych.
Były prezes Najwyższej Izby Kontroli podkreślał, że w historii Polski – również w okresach wojen, okupacji i systemów autorytarnych – nie dochodziło do tak powszechnych, administracyjnych zakazów sprawowania kultu religijnego, jak miało to miejsce w latach 2020–2021 (to również nawiązanie do wypowiedzi abpa Stanisława Gądeckiego). Zwracał uwagę, że ograniczenia te były wprowadzane w drodze rozporządzeń, bez zastosowania konstytucyjnych mechanizmów nadzwyczajnych oraz z naruszeniem zasady proporcjonalności.
Marian Banaś wskazywał, że tzw. pandemia stała się pretekstem do trwałego naruszenia relacji między państwem a Kościołem, a także do testowania mechanizmów ograniczania wolności obywatelskich. Jego zdaniem doszło do faktycznego podporządkowania sfery życia religijnego decyzjom administracyjnym, co naruszało zarówno Konstytucję RP, jak i zasadę autonomii i niezależności Kościoła oraz innych związków wyznaniowych.
W rozmowie przywoływano również ustalenia kontroli NIK, zgodnie z którymi w czasie pandemii wydatkowano setki miliardów złotych poza klasycznym budżetem państwa, z pominięciem standardowych procedur finansowych i kontrolnych. Banaś podkreślał, że obok strat finansowych i organizacyjnych szczególnie dotkliwe były skutki społeczne i moralne, w tym zerwanie więzi wspólnotowych oraz ograniczenie dostępu wiernych do praktyk religijnych.
Zdaniem byłego prezesa NIK, argument o działaniu w sytuacji nadzwyczajnej nie może usprawiedliwiać naruszania konstytucyjnych wolności. Jak wskazywał, państwo ma obowiązek być przygotowane na sytuacje kryzysowe i reagować w granicach prawa, a nie tworzyć precedensy prowadzące do trwałego osłabienia praw obywatelskich.
Rozmowa zakończyła się zapowiedzią dalszych działań zmierzających do rozliczenia nadużyć z okresu pandemii oraz do stworzenia trwałych gwarancji prawnych, które uniemożliwią w przyszłości wprowadzanie ograniczeń wolności religijnej bez kontroli parlamentarnej i bez zastosowania konstytucyjnych mechanizmów nadzwyczajnych.
LINK DO CAŁEJ ROZMOWY: https://www.youtube.com/watch?v=PK3_p_cMNIk